Lặng thầm giữ nghề truyền thống

 

Rời huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình (nay là xã Đà Bắc, tỉnh Phú Thọ) vào xã Sa Loong lập nghiệp đã 35 năm, nhưng với ông Đinh Công Ngữ (68 tuổi), ở thôn Hào Lý, nghề đan lát truyền thống của cha ông vẫn vẹn nguyên như thuở ban đầu. Nghề ấy theo ông như một phần máu thịt, bền bỉ qua năm tháng.

 

 

Trong căn nhà giản dị nơi vùng đất mới, những vật dụng quen thuộc như rổ, nia, mẹt, ớp hay chón… hầu hết đều do chính tay ông làm ra. Mỗi sản phẩm là kết quả của sự cần mẫn và tình yêu nghề lặng thầm.

 

Năm 13 tuổi, ông Ngữ bắt đầu học nghề từ cha, theo cha vào rừng chọn tre, lồ ô rồi tập phơi, chẻ, vuốt nan. Phải đến năm 20 tuổi, ông mới thực sự thành thạo các kỹ thuật đan lát và gắn bó với nghề cho đến hôm nay.

 

“Nghề đan lát của người Mường không hề đơn giản. Các kỹ thuật như đan nong mốt, nong đôi, đan chéo, ô vuông… đều yêu cầu sự khéo léo và kinh nghiệm. Mỗi sản phẩm muốn bền, đẹp phải mất ít nhất một ngày để hoàn thiện. Có những đồ dùng cầu kỳ, tôi phải miệt mài cả tháng trời mới xong”, ông Ngữ cho biết.

 

Sau khi hoàn thiện, sản phẩm thường được gác lên bếp để hong khói. Cách làm này giúp tre, lồ ô bền chắc hơn, hạn chế mối mọt và có thể sử dụng trong nhiều năm.

 

 

Trong đời sống người Mường ở xã Sa Loong, ớp đeo vai là vật dụng không thể thiếu. Lên rẫy hay vào rừng, người dân thường đeo ớp bên người để đựng cơm, nước hoặc rau, củ, quả hái được.

 

Ớp có hai loại là đan thưa và đan dày. Đáy dẹp, miệng rộng, không nắp, có dây đeo nên rất thuận tiện khi sử dụng. Không chỉ theo người Mường lên rẫy, chiếc ớp còn gắn bó với phụ nữ mỗi lần đi chợ. “Đây là vật dụng bền, dùng được lâu, thân thiện với môi trường và hợp phong tục tập quán”, ông Ngữ chia sẻ.

 

Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng lách cách của nan tre, lồ ô vẫn đều đặn vang lên trong ngôi nhà ở thôn Hào Lý. Ở đó, ông Ngữ lặng lẽ giữ nghề, giữ hồn văn hóa dân tộc qua từng mối đan bền chặt.

 

Giữ nghề nơi đất mới

 

Không chỉ ông Ngữ, tại xã Sa Loong, vẫn còn nhiều người Mường lặng lẽ giữ nghề, xem đan lát như một phần đời sống không thể tách rời.

 

Trong số đó, ông Đinh Công Chênh (57 tuổi), ở thôn Hòa Bình, đã hơn 40 năm gắn bó với nghề. Mỗi ngày, sau giờ làm rẫy, ông lại ngồi bên hiên nhà để đan lát, lặng lẽ giữ nghề giữa nhịp sống đổi thay.

 

Sinh ra ở huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình (nay là xã Mai Châu, tỉnh Phú Thọ), ông Chênh theo gia đình vào Sa Loong sinh sống từ khi còn trẻ. Cùng với hành trang mưu sinh nơi vùng đất mới, ông mang theo cả nghề đan lát truyền thống của quê hương mình.

 

 

Bén duyên với nghề từ năm 15 tuổi, cuộc đời ông Chênh gắn liền với tre, lồ ô. Với ông, đan lát không chỉ là công việc kiếm sống, mà còn là ký ức, là sợi dây nối liền quá khứ với hiện tại.

 

Ông Chênh kể, thuở nhỏ thường sang nhà ông ngoại chơi và say mê nhìn ông đan rổ, nia. Không được học bài bản, ông tự lượm nhặt những nan tre, lồ ô hỏng, nan ngắn bị bỏ đi, vừa quan sát vừa làm theo.

 

Những chiếc rổ đầu tiên ông Chênh làm còn vụng về, chưa tròn dáng. Thế nhưng, niềm vui khi hoàn thành sản phẩm đã níu giữ chàng trai năm nào gắn bó với nghề cho đến hôm nay.

 

“Đan lát với tôi không chỉ để bán kiếm tiền. Mỗi sợi nan, mỗi mối đan đều gắn với ký ức quê hương và công sức ông bà để lại. Còn làm được ngày nào, tôi còn giữ nghề ngày đó”, ông Chênh cho hay.

 

 

Theo ông Chênh, để làm ra một chiếc ớp, rổ không hề đơn giản. Trước hết là khâu chọn nguyên liệu. Ông phải vào rừng tìm những cây tre, lồ ô thẳng, lóng dài, không quá già cũng không quá non. Chỉ khi chọn đúng, nan tre, lồ ô mới có độ dẻo và độ bền.

 

Tre, lồ ô mang về được ông chẻ, vót thành nan đều nhau. Khâu này đòi hỏi sự tỉ mỉ, bởi nan dày mỏng không đồng đều sẽ làm sản phẩm kém đẹp, nhanh hỏng. Khi nguyên liệu đạt yêu cầu, ông mới bắt tay vào đan. Từng mối nan được siết chặt, từng đường đan phải ngay ngắn để sản phẩm vừa chắc, vừa bền.

 

 

Nhờ giữ đúng kỹ thuật truyền thống, các sản phẩm đan lát của ông Chênh được nhiều người tin dùng. Bình quân mỗi tháng, ông bán ra khoảng 10 - 15 sản phẩm các loại. Hiện rổ, nia, mẹt có giá từ 100 - 150 nghìn đồng/chiếc; ớp, chón dao động từ 50 - 150 nghìn đồng, tùy loại và kích cỡ.

 

Nghề đan lát không giúp giàu nhanh, nhưng mang lại nguồn thu ổn định, giúp ông Chênh gắn bó lâu dài với mảnh đất Sa Loong.

 

Theo Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Sa Loong Phạm Khánh Quân, toàn xã hiện có hơn 40 người Mường biết đan lát. Những sản phẩm thủ công không chỉ phục vụ sinh hoạt hằng ngày, mà còn lưu giữ giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng người Mường.

 

Thời gian qua, xã Sa Loong đã phối hợp với các nghệ nhân mở các lớp truyền dạy nghề đan lát cho thế hệ trẻ; đồng thời quảng bá sản phẩm ra thị trường trong và ngoài xã. Từ những nan tre, lồ ô mộc mạc, nghề đan lát không chỉ giữ hồn quê, mà còn mở ra hướng sinh kế bền vững cho người dân nơi đây.

 

 

Bài, ảnh: NAY SĂT

 

https://baoquangngai.vn/nguoi-muong-giu-nghe-dan-lat-tren-vung-dat-moi-73867.htm