Từ trung tâm tỉnh Tuyên Quang, vượt quãng đường hơn 250 km là du khách có thể đặt chân tới Làng văn hóa du lịch Lũng Cẩm Trên, nơi được ví như “Thụy Sĩ thứ hai của Việt Nam” và là bối cảnh quen thuộc của nhiều bộ phim điện ảnh. Nổi tiếng nhất trong số đó là bộ phim Chuyện của Pao, tác phẩm từng giành giải Cánh diều vàng cho Phim truyện nhựa xuất sắc nhất, góp phần đưa tên tuổi Lũng Cẩm Trên trở thành điểm dừng chân không thể bỏ qua trên hành trình khám phá Cao nguyên đá Đồng Văn.

Làng văn hóa du lịch Lũng Cẩm Trên, xã Sà Phìn, tỉnh Tuyên Quang

Làng nằm trên trục Quốc lộ 4C, tuyến đường huyết mạch kết nối các địa danh nổi tiếng như Dinh thự họ Vương, Cột cờ Lũng Cú, Phố cổ Đồng Văn… Nhờ vị trí thuận lợi, Lũng Cẩm Trên trở thành điểm dừng lý tưởng cho du khách khi ghé thăm vùng cực Bắc.

Nhìn từ trên cao xuống thung lũng Sủng Là, Lũng Cẩm Trên hiện ra như một bức tranh thiên nhiên sống động, được bao bọc bởi những dãy núi đá hùng vĩ, nổi bật giữa các cánh đồng hoa cải vàng, tam giác mạch và những vườn lê, mận, đào khoe sắc mỗi độ xuân về.

Ngôi làng có diện tích tự nhiên 184 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 44 ha. Toàn thôn hiện có 73 hộ với hơn 400 nhân khẩu, người Mông chiếm khoảng 95%. Điều làm nên sức hút đặc biệt của Lũng Cẩm Trên chính là hệ thống kiến trúc truyền thống được bảo tồn gần như nguyên vẹn: những ngôi nhà trình tường đất vàng nâu, mái ngói âm dương phủ rêu phong hàng chục, thậm chí hàng trăm năm tuổi, nép mình bên những hàng rào đá xếp khéo léo, tạo nên vẻ đẹp mộc mạc nhưng đầy kiêu hãnh của người vùng cao.

Mỗi nếp nhà, mỗi bậc hiên đá đều phản ánh sự bền bỉ, gắn bó và sức sống trường tồn của cộng đồng người Mông nơi đây. Khi mùa hoa đào, hoa lê, hoa mận, hoa cải và hoa tam giác mạch đồng loạt khoe sắc, cả ngôi làng như được khoác lên tấm áo mới, rực rỡ và quyến rũ hơn bao giờ hết.

Chị Vàng Thị Sua, người dân thôn Lũng Cẩm Trên chia sẻ, bà con nơi đây luôn ý thức gìn giữ mái nhà cổ và bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc Mông. Nhờ đó, ngôi làng không chỉ trở thành điểm đến yêu thích của du khách mà còn mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân thông qua hoạt động du lịch cộng đồng.

Giữa tiết trời se lạnh của mùa đông vùng cao, tiếng trẻ nhỏ nô đùa, tiếng khèn Mông ngân vang hòa cùng mùi thơm của ngô nếp nướng, bánh tam giác mạch, lạp sườn và men rượu ngô lá rừng tạo nên không gian vừa ấm áp vừa bình yên. Làn khói bếp tỏa nhẹ trên mái nhà trình tường mang đến cảm giác thư thái, khiến du khách như chậm lại giữa nhịp sống hối hả.

Điểm nhấn đặc biệt của Lũng Cẩm Trên là ngôi nhà của ông Mua Súa Páo ở đầu làng, cạnh thung lũng hoa, bối cảnh chính của bộ phim Chuyện của Pao. Ngôi nhà được xây dựng năm 1935 với kiến trúc đặc trưng vùng cao nguyên đá: mái lợp ngói âm dương, tường trình đất, móng và hàng rào bằng đá đục đẽo thủ công. Sau gần 90 năm, ngôi nhà vẫn giữ nguyên nét cổ kính và trở thành điểm “check-in” quen thuộc của du khách.

Không chỉ có cảnh sắc thiên nhiên, Lũng Cẩm Trên còn là nơi gìn giữ nhiều phong tục, tập quán đặc trưng của người Mông. Hằng năm, thôn tổ chức các lễ hội truyền thống như Gầu Tào, lễ hội hoa tam giác mạch; đồng thời truyền dạy nghệ thuật múa khèn, làm khèn, thổi sáo, dệt lanh, nấu rượu ngô men lá cho thế hệ trẻ. Việc duy trì trang phục truyền thống trong sinh hoạt hằng ngày cũng góp phần tạo nên bản sắc riêng và sức sống bền bỉ cho văn hóa địa phương.

Phát huy tiềm năng sẵn có, chính quyền địa phương cùng các ngành chức năng đã quan tâm đầu tư, hỗ trợ người dân bảo tồn kiến trúc truyền thống, cải tạo cảnh quan, giữ gìn vệ sinh môi trường, nâng cao kỹ năng giao tiếp, nấu ăn và phục vụ du lịch. Nhờ đó, nhiều hộ dân đã thay đổi tư duy, trồng thêm cây ăn quả như lê, mận, đào, chỉnh trang nhà cửa sạch đẹp để đón khách.

Theo ông Ly Ngọc Long, Phó Chủ tịch UBND xã Sà Phìn, năm 2017 Lũng Cẩm Trên được công nhận là Làng văn hóa du lịch cộng đồng tiêu biểu và tiếp tục được công nhận lại vào năm 2020. Đến tháng 10/2024, nơi đây chính thức được công nhận là điểm du lịch cộng